Lees hieronder de reden waarom het schip ‘Batavia’ uit 1628 zo tot de verbeelding spreekt en ook over de huidige Batavia in museum Batavialand.
Batavia uit 1628
Het VOC-schip Batavia uit 1628 was een Nederlands spiegelretourschip, gebouwd op de Peperwerf in Amsterdam voor de handel tussen Nederland en Azië.
Bouw en Kenmerken
De Batavia werd tussen 1627 en 1628 gebouwd en was circa 53 meter lang, met een laadvermogen van rond de 1200 ton en uitgerust met 24 kanonnen. Het schip was ontworpen als Oost-Indiëvaarder, bedoeld voor lange reizen naar het hoofdkwartier Batavia, het tegenwoordige Jakarta.
De Rampzalige Eerste Reis
Op 29 oktober 1628 vertrok de Batavia van Texel als onderdeel van een vloot, op weg naar Nederlands-Indië. Aan boord bevonden zich ruim 320 mensen, waaronder vrouwen en kinderen, en de reis kenmerkte zich al snel door conflictsituaties onder het hoofdopperkoopman François Pelsaert en de kapitein Adriaen Jakobsz.
Na een stop bij Kaap de Goede Hoop zette het schip koers naar Azië, maar op 4 juni 1629 liep de Batavia door een navigatiefout op een koraalrif bij de Houtman Abrolhos, een eilandengroep voor de Australische westkust. Het schip was niet te redden en brak uiteindelijk volledig uiteen.
Muiterij en Overleven
Na de schipbreuk bereikten ongeveer 280 opvarenden twee nabijgelegen eilanden, terwijl het leiderschap en de onderlinge verdeeldheid tot grote problemen leidde. De leiding kwam in handen van Jeronimus Cornelisz, die een bloederige terreur uitoefende: minstens 110 tot 124 mensen werden in de daaropvolgende maanden vermoord, inclusief vrouwen en kinderen.
Pelsaert en enkele anderen wisten Batavia te bereiken en keerden terug met het schip Sardam. Een deel van de muiters werd ter plekke berecht en geëxecuteerd, waaronder Cornelisz. Enkele anderen werden gestraft in Batavia.
Het wrak van de Batavia werd in de 20e eeuw opgegraven en bevindt zich nu deels in een museum in Fremantle, Australië. Het verhaal van het schip staat wereldwijd bekend als een van de grootste tragedies uit de VOC-geschiedenis, door de schipbreuk en bloederige muiterij die volgde.
De Batavia uit 1995
De reconstructie van de Batavia in Lelystad werd tussen 1985 en 1995 gebouwd onder leiding van scheepsbouwer Willem Vos, samen met meer dan 600 jongeren en vrijwilligers. De bouw was een uniek project waarbij traditionele scheepsbouwtechnieken uit de 17e eeuw werden toegepast, gebruikmakend van authentiek hout, henneptouw, lijnolie en teer, en met de hand gesneden beeldhouwwerk.
Historische benadering
De reconstructie is niet bedoeld als exacte replica, maar als zo waarheidsgetrouw mogelijk nagemaakt schip. Er werd uitgebreid historisch onderzoek gedaan naar bouwtekeningen, VOC-documenten, schipbreukdata, schilderijen en de handboeken van scheepsbouwers als Nicolaes Witsen en Cornelis van Yk. Omdat de originele Batavia grotendeels verloren is gegaan, was het interieur deels interpretatie.
Bouwprocessen en sociale functie
Het schip werd in de openlucht opgebouwd op een eenvoudige werf, met minimale voorzieningen en begon als sociaal project dat jongeren de kans gaf oude ambachten te leren. Dit zorgde ervoor dat de Batavia hét voorbeeld werd van Nederlands vakmanschap en levende maritieme geschiedenis.
Belangrijke momenten
De kiel werd gelegd op 4 oktober 1985 en de bouw nam tien jaar in beslag. Op 7 april 1995 werd het schip door Koningin Beatrix gedoopt met water uit de Indische Oceaan, afkomstig van de vindplaats van het originele wrak. Daarna werd het schip met technisch vernuft over het water naar Amsterdam verplaatst.
Cultuurhistorisch belang
De Batavia geldt als een voorbeeld van experimentele archeologie, waar wetenschap en vakmanschap samenkwamen. Het schip is inmiddels een belangrijk cultureel pronkstuk, waar nieuwe generaties ervaren hoe VOC-schepen in de 17e eeuw mogelijk werden gebouwd en gebruikt.
Luister hieronder de podcast ‘De Batavia’ van Museum Batavialand in Zicht.
