Hieronder een aantal tools & tips die mij helpen bij het bouwen.
Tips
Achtergrondinformatie
Om informatie over de wijze van bouwen, scheepsterminologie, enz. op te zoeken speur ik regelmatig op internet. Op VOCsite.nl staat bijvoorbeeld veel informatie over de VOC zelf, maar ook over de scheepstypen en bewapening in de 17e eeuw. Ook maak ik veel gebruik van een 3D-weergave van de Batavia, om te kijken hoe de echte Batavia in elkaar zit.
Verder gebruik ik twee boeken vaak als naslagwerk: Nicolaes Witsens “Scheeps-Bouw-Konst open gestelt” van Ab Hoving (voormalig Hoofd Restauratie Marinemodellen van het Rijksmuseum) en ‘Historische Scheepsmodellen’ van W. zu Mondfeld (auteur en expert op het gebied van historische scheepsmodelbouw), ook wel de ‘bijbel voor modelbouwers van historische modelschepen’ genoemd.
Handmatig of machinaal?
Ik gebruik zo min mogelijk machinale hulpmiddelen zoals een accuboor of een Dremel en doe dus in principe alles met de hand. Waarom? Je voelt beter; hoe hard je duwt, draait, zaagt, enz., dus minder kans op uitschieters. Je werkt langzamer en daarmee preciezer (vergt wel meer geduld😉). Machinaal gereedschap is domweg lomp en groot, dus in principe niet geschikt voor het bouwen op kleine schaal.
Als ik al een boor of Dremel gebruik, is het puur voor het eerste grovere werk, waarna ik overstap op handgereedschap voor het precisiewerk.
Lakken
Sowieso alles wat ik van verf voorzie op het model, voorzie ik ook van een laagje transparante (matte) lak. Uiteraard ter bescherming van de verflaag, maar het is ook een kwestie van smaak. Ik vind het de uiting van het model wat omhoog halen.
Onderwaterschip
Het onderwaterschip geef ik nooit een spierwitte kleur. Ik gebruik Ivory White van het merk Vallejo. In de 17e eeuw had het meer een vuilwitte kleur, doordat er een mengsel van talk, teer, zwavel, vistraan en loodwit op de romp werd gesmeerd. Dit alles om aangroeien van zeewier, alg, etc. zoveel mogelijk tegen te gaan.
Oog voor detail (loepbril)
Tijdens het bouwen zit er nagenoeg altijd een loepbril op mijn snufferd. Oké, enerzijds heeft dat een beetje met mijn leeftijd te maken, dichtbij kijken wordt steeds lastiger🙈. Maar anderzijds kan ik daardoor heel precies en nauwkeurig werken bij het hanteren van gereedschap zoals kwasten, vijltjes, enz. Je kunt voor je gevoel tot op de nanometer nauwkeurig correcties aanbrengen in materiaal e.d., wat dan weer een positief effect heeft op het geheel.
Tip: vergeet ‘m af en toe niet af te doen om naar het hele model te kijken. Dit geeft je weer een totaalplaatje😉
Plankbuigmethode
Om planken/latten te buigen gebruik ik een smalle (dak)goot die aan beide uiteinden afgedicht/afgekit is en daarin leg ik het te buigen latje onder bijvoorbeeld een vorkje of lepeltje, zodat het latje niet gaat drijven. Vervolgens kook ik een beetje water en giet dit in de goot en laat het ca. 3-5 min. weken in het hete water. Hierna buig ik de lat m.b.v. een plankenbuiger en een buigmal in de juiste vorm, waarna ik het dryfit op het model vastklem en min. 24 uur laat drogen. Daarna bevestig ik de lat definitief met wat houtlijm op het model.
Houdt er rekening mee dat de lat door het water wat uitzet en na opdrogen weer wat gekrompen is. Maak de vorm van de lat dus eerder wat te groot, want later wat wegschuren is makkelijker dan de lat opnieuw moeten maken.
Zijwaarts buigen
In enkele gevallen zul je een latje zijwaarts moeten buigen. Ook hierbij dompel in het latje eerst een paar minuten heet water, waarna ik de lat in de gewenste hoek fixeer tussen een paar punaises, zoals je hieronder kunt zien.
Portie geduld en doorzettingsvermogen
Bij deze hobby heb je met regelmaat geduld en doorzettingsvermogen nodig. Vooral bij het beplanken van de romp. Niet alles lukt altijd in één keer uiteraard en dan moet je soms weer opnieuw beginnen. Planken komen niet goed uit zoals je het bedacht had, latjes breken, je schuurt of snijd teveel hout weg, je stoot ergens tegenaan, zodat er iets (af)breekt. Nee, je hebt niet na één laagje verf een volledige dekking, maar vaak meerdere verflagen nodig. Enzovoort. In sommige gevallen moest ik delen van het schip verwijderen en weer helemaal opnieuw beginnen.
Het voordeel? Je leert ervan en doet daarmee een veel ervaring op!😊
Romp schuren (hoe glad moet het worden?)
Tja, dat is een persoonlijke smaak. Mijn smaak is in ieder geval om geen spiegelgladde romp te schuren. In de 17e eeuw waren de rompen nl. ook niet helemaal glad geschuurd. Sterker nog, het was vooral op een gegeven moment productie draaien, waarbij de bouw van een spiegelretourschip slechts een jaar(!) duurde.
Verf, schilderen & lakken
Verlichting van je werkplek
Gebruik twee(!) felle lampen om je werkplek van verlichting te voorzien. Twee zodat dat waar je aan bouwt van beide kanten belicht wordt en daarmee zoveel mogelijk schaduwwerking voorkomen wordt door je eigen handen.
Wash (voor verouderen/verweren van houtsnijwerk)
Om ornamenten wat te verouderen/verweerd te lijken en extra diepte te geven, smeer ik bruine Wash over de ornamenten. Dit is zeer dun en overtollige Wash kun je daarom makkelijk verwijderen door het weg te blazen of te deppen. In de kieren en holtes van het ornament blijft de Wash dan zitten en dat geeft dit effect:
Zeilen maken
Zeilen heb ik tot nu toe alleen nog voor de Leida moeten maken. Van wat ik mij ervan kan herinneren, is dat ik de zeilen voorzien heb van ijzerdraad in de zoom, dus langs alle randen van het zeil. Ideaal hiervoor is het ijzerdraad van sluitstrips van vuilniszakken (wel even het plastic verwijderen uiteraard😉) Hierdoor kun je de zeilen in de juiste vorm zetten op het model, zodat het net lijkt of de wind erin staat.
De overtollige stof van de zoom knip ik zo dicht mogelijk langs de zoom weg met een nagelschaartje. De zeilstroken waaruit elk zeil vroeger bestond heb ik nagebootst met de kleinste rechte steekstand op de naaimachine, maar maak vooral testlapjes! Ook v.w.b. de kleur van de zeilen; ik heb ze destijds ondergedompeld in diverse kleuren thee om ze verweerd te laten lijken, net zolang tot ik de juiste kleur had (volgens mij was het Earl Grey).
Gereedschap
Boortjes
Boortjes van 0,8 mm tot 8 mm. Kanonsgaten, touwgaten, mastgaten, ankerkluizen, enz. Je hebt ze nodig bij deze hobby. En een handboortje, want meestal boor je met de hand.
Dremel (multi-tool)
Hoewel ik hem weinig gebruik, ben ik erg blij met dit gereedschap! Vooral de flexibele as erbij maakt dat ik nauwkeuriger kan werken. Anders heb je zo’n log apparaat in je handen en dan is een uitschieter snel gemaakt!😱. De Dremel zelf heb ik met een lang touw aan het plafond hangen, zodat je de flexibele as nog beter kan hanteren. Ik gebruik de Dremel alleen voor het grovere werk. Zodra je nauwkeurig moet werken, stap ik over op handgereedschap; veel minder kans op uitschieters.
Hamer
Tja, je verwacht het misschien niet, maar heel af en toe heb ik een hamer nodig, maar dan wel de lichtste in zijn soort. Ik gebruik hem vooral bij het plaatsen van kleine spijkertjes of wat er dan ook maar op het model getimmerd moet worden. Ook de deurscharnieren op de deurtjes maak ik ermee, door een spijkertje helemaal plat te slaan.
Foundationkwast🤔
Voor het betere afstoffen van je model; gebruik een foundationkwast. Door de zachte en flexibele haren kom je én overal bij én loopt je model geen schade op.
Grijper
Wil je net een klein detail aanbrengen op je model…valt het in de romp of op een andere plek waar je slecht bij kunt! Dit grijpertje met uitschuifbare klauw kan dan goed van pas komen.
Hobbymesjes
Zoals je hieronder kunt zien heb ik een hele set aan hobbymesjes, maar in de praktijk gebruik ik eigenlijk voornamelijk de twee voorste mesjes op de foto. Het mesje met gebogen snijvlak gebruik ik werkelijk voor van alles; hout in vorm snijden, resten houtlijm verwijderen, resten verf verwijderen, resten plastic verwijderen van bijv. 3D-geprinte ornamenten, lak van hout verwijderen waarop iets verlijmd moet worden zodat het beter hecht, enz. Het voordeel is dat het zoweleen scherpe punt als een gebogen snijvlak heeft, een multifunctioneel mesje dus.
Het andere mesje gebruik ik om hout recht af te kunnen snijden of latjes doormidden te snijden. Voor dit laatste kun je evt. ook een zaagje gebruiken.
Kraspen
Wil je markeringen op messing of metaal aanbrengen? Dan is een kraspen ideaal.
Lijm
Voor het verlijmen van hout op hout gebruik ik D2 Houtlijm. Deze is niet watervast, zodat je delen evt. weer makkelijk(er) loskrijgt met een beetje water.
Plastic op hout verlijm ik meestal met transparante Alleslijm of Secondenlijm. Ook voor metalen of messing onderdelen zijn deze laatste twee lijmsoorten goed te gebruiken.
Lijmklemmen
Lijmklemmen mogen natuurlijk niet ontbreken in je gereedschapscollectie. Eén van mijn meest gebruikte tools, vooral bij de bouw van de romp voor het vastklemmen van bijv. de beplanking.
Liniaal
Een liniaal van metaal. Ik gebruik bewust geen plastic liniaal, omdat een metalen liniaal veel steviger is en je er ook makkelijker hout mee kan snijden met een hobbymesje, zonder dat je liniaal beschadigd raakt.
Meetlint
Voordeel t.o.v. een liniaal? Hij is flexibel en je legt hem dus makkelijk even langs de romp. Werkt ook uitstekend bij het aftekenen van de huidgangen op de romp trouwens, maar een steekpasser werkt ook goed!
Nagelschaartje
Essentieel bij het zo dicht mogelijk afknippen van overtollige stof langs de lijken (randen) van een zeil of het wegknippen van restanten touw, want dat gaat met een grotere schaar niet lukken. Of wat dacht je van het aanbrengen van de tuigage? Uiteinden van stukje touw afknippen enzo.
Pincetten
Het is raadzaam om verschillende soorten pincetten te hebben; gebogen, puntvormig of in omgekeerde vorm, dus een pincet die automatisch klemt.
Priem
Perfect om de klinknagels op bijvoorbeeld berghouten na te bootsen! Even in het hout drukken en draaien, daarna met een scherp potlood ‘zwarten’ en klaar! Maar natuurlijk ook voor andere doeleinden te gebruiken.
Punaises
Vooral van toepassing bij het bevestigen van de huidplanken op de romp.
Schaaf
Heel af en toe, maar juist vaak bij het maken van de ra’s en masten, gebruik ik een Davidschaafje. Hij is zo groot als je handpalm en daarmee ideaal voor het schaafwerk bij modelbouw.
Schuifmaat
Precisiemaatwerk tot op een honderste achter de komma in millimeters. Erg nauwkeurig dus!
Schuurpapier/blok
Als je met hout werkt, moet er natuurlijk geschuurd worden😊. Ik gebruik schuurpapier variërend van korrel 180 tot 400 en gebruik ook regelmatig een schuurblok. Deze komt met name van pas bij het schuren van grotere oppervlakten, zoals de romp of bij het vlak schuren.
Steekpasser
Veel gebruikt bij het beplanken van de romp, omdat je er steeds dezelfde afstand mee kan aftekenen en bijvoorbeeld de afgetekende dikte van een huidplank op een spant rechtstreeks kan overnemen en aftekenen op een te maken huidplank. Werkt dus zeer nauwkeurig!
Tangen
Tangen in allerlei vormen en soorten voor afknippen, ombuigen en fixeren.
Tape
Schilderstape mag natuurlijk ook niet ontbreken. Ideaal voor allerlei fixatiedoeleinden of bijv. afplakken van de waterlijn op de romp. Niet te lang laten zitten, want dan loop je de kans dat beits, verf of lak aan de tape blijft zitten bij het verwijderen van de tape.
Vijltjes
Bij het vijlen maak ik bijna altijd gebruik van gebogen vijltjes. Het voordeel van de gebogen vijltjes is dat je ook op het model zelf nog wat kan vijlen in moeilijk bereikbare hoekjes of onder een lastige hoek. Ik heb een hele set, dus verschillende vijltjes qua vorm en hoek. Zo heb je voor elk vijlklusje wel een geschikte tool. Daarnaast heb ik nog een vijlenset met rechte vijltjes, maar sinds ik de gekromde vijlen heb, gebruik ik deze nog maar weinig.
Waterlijn aftekenen
Om de waterlijn af te tekenen gebruik ik altijd wat LEGO-steentjes waar ik mijn eigen waterlijn marker van bouw. Om het potlood te fixeren gebruik ik gewoon wat tape. Zorg in ieder geval dat het een stevig bouwwerk wordt en het potlood stevig vast zit, dan moet het goed gaan. O ja, houdt rekening met de stuurlast van het schip, dus de mate waarin het schip achterover helt in het water. Dus dat je de waterlijn niet waterpas vanaf een vlakke tafel aftekent bijvoorbeeld.🙈
Zaagje
Een klein hobbyzaagje om de wat dikkere latjes mee door te zagen, wat met een scherp hobbymesje niet meer lukt. Vaak gebruik ik hierbij ook een verstekbak om de latjes recht af te kunnen zagen.
